>

Doğum Öncesi Hazırlık Eğitimi Nedir?


A) Tanım:

- Gebeleri, bebeklerinin doğumuna ve sonraki bakımına hazırlayan bir eğitimdir. Kadınları, eşlerini ve ailelerini bilgilendirir. Doğum öncesi hazırlık eğitimleri, kadınların; doğumun tüm süreçlerinde daha özgüvenli olmasına, kendi doğumlarıyla ilgili alınacak kararlara aktif olarak katılabilmesine katkı sağlar.

- Doğum öncesi hazırlık eğitiminin kesin bir başlangıç zamanı yoktur. Ülkeden ülkeye ve kurumdan kuruma eğitim başlangıç zamanı değişebilir. İngiltere sağlık sistemi 30-32 haftalarda başlamayı önermektedir. Ülkemizdeki eğitimler genellikle 20-28 haftalar arsında başlar. Kadının kendini eğitime hazır hissettiği ve eğitimi almak istediği en erken hafta ideal başlangıç zamanı olabilir. Eğitimler genellikle haftanın bir günü yapılır ve yaklaşık olarak 2-3 saat süreli olur.

- Bu eğitimler çok çeşitli kişiler ve kurumlar tarafından verildiği için içerikleri farklılıklar gösterebilir. Eğitimlerin temel odak noktaları özet olarak şu şekilde sayılabilir:

1) Kadının gebelik süresince sağlıklı kalması için yapması gerekenlerin öğretilmesi;

2) Kadının doğum şeklini, doğum çevresini, doğumda yapılmasını ve yapılmamasını istediği müdahaleleri seçebilecek bir bilgi altyapısına sahip olabilmesi;

3) Öğrendiği bilgilerle kadının kendine özel olan doğum planını yapabilmesi;

4) Doğum sonrası bebek bakımı ve emzirme konularında bilgi seviyesinin artırılması.

- Eğitimler genellikle grup eğitimi şeklinde olur. Grup eğitimi bebek bekleyen aileler arasında sosyalleşme imkanı sağlar, yeni arkadaşlıklara vesile olabilir. Aileler o sırada diğerlerinin doğum planlarını ve hazırlıklarını öğrenme şansı bulur. Bu da kendi eksikliklerini azaltmalarına yardımcı olur. Doğum planlarını profesyonel kişilere danışabilme imkanı vardır.

- Doğum öncesi hazırlık eğitimi, bu eğitimi sunan devlet hastanelerinden ücretsiz olarak da alınabilir. Özel kişi ve kurumlar tarafından sunulan eğitimler değerlendirilebilir. Verilen eğitimin kalitesi ve standartları eğitim veren kişinin eğitimine ve tecrübesine göre değişiklik gösterebilmektedir.

- Ülkemizde doğum öncesi hazırlık eğitimi veren en köklü kuruluş İstanbul Doğum Akademisi’ dir. Bu kurum Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Hakan Çoker ile Hamile ve Doğum Psikoloğu ve Psikoterapisti Uzman Psikolog Neşe Karabekir tarafından 2010 yılında kurulmuştur. “Keşkesiz Doğum” adında bir doğum programı uygulamaktadır. Uyguladıkları yöntem şu anda dünyada uygulanan doğum yöntemlerinin en iyilerinden biridir. Hollanda ve İngiltere gibi gebelik bakımı ve doğumla ilgili gelişmiş ülkelerde bile, İstanbul Doğum Akademisi’ ninkine benzer uygulamalar daha yeni yeni başlamaktadır. Op. Dr. Hakan Çoker, ülkemizde gebelik bakım kalitesinin iyileşmesi ve doğum hizmetlerinin standardının yükselmesi için çalışmalar yapan çok önemli bir eğitmen, doktor ve bilim insanıdır. Uzman Psikolog Neşe Karabekir, doğum psikolojisi kavramını ülkemize ilk olarak tanıtmış olan ve doğum psikoterapisi eğitimleri de veren eğitmen, psikolog ve bilim insanıdır.

B) Doğum öncesi hazırlık eğitimlerinin kısa tarihçesi

 Doğum öncesi hazırlık eğitimi kavramı ilk olarak 1930’ lu yıllarda, İngiliz kadın hastalıkları ve doğum doktoru Dr. Grantly Dick Read tarafından dünyaya tanıtılmıştır. Dr. Grantly Dick Read, “Korkusuz Doğum: Doğal Doğum İlkeleri ve Uygulaması” isimli kitabında, doğal doğumu tanımlamıştır. Dick Read, Doğal doğuma ulaşmak isteyen annelerin doğum öncesi hazılık eğitim almalarının, doğal doğum deneyimini yaşama ihtimallerini arttıran en önemli unsurlardan biri olduğunu belirtmiştir. Ona göre doğum süreçlerinin yeterince bilinmemesi doğumla ilgili korkuya yol açar. Korku, kadının doğuma gergin olarak girmesine neden olur. Gergin olan kadınlar da ağrılı uyaranları normalden daha şiddetli olarak hissetme eğilimindedir. Doğum öncesi hazırlık eğitimlerinin ana çıkış noktası, Dick Read’ in “korku-gerginlik-ağrı üçgeni” olarak adlandırdığı yapıdaki, korkunun bilgi ile azalacağı gerçeğidir.

C) Doğum öncesi hazırlık eğitimlerinin içeriğinde neler vardır?

 Bu eğitimlerin içerikleri veren eğiticiye göre faklılık gösterir. Bebek bakımı ve emzirme eğitimleri ayrı kurslarda verilebilir. Genel olarak kurs içeriği şu şekildedir:

1) Doğumun bir hastalık durumu olmadığının anlatılması, doğumun nasıl doğal ve fizyolojik bir süreç olduğunun tam olarak anlatılması ve bu şekilde doğum korkusunun azaltılması,

2) Doğum için gerekli olan güce kadınların içsel olarak sahip olduklarının hatırlatılması,

3) Eşlere doğum sürecinde nasıl destek olabileceklerinin öğretilmesi,

4) Kadının kendini doğumun akışına teslim edebilmesi için içine dönme, nefes ve gevşeme egzersizleri,

5) Gebelik ve doğum anında sağlıklı beslenme yöntemleri,

6) Gebelikte sizi fit tutacak ve doğumda aktif olmanıza yardımcı olacak vücut egzersizleri,

7) Doğum sırasında yapılabilecek; damar yolu açılması, lavman, pubik traş, sürekli elektronik fetal izlem, epizyotomi, vakum ve forseps gibi müdahaleler ile ilgili bilgilendirme, kadının bu konudaki haklarının ne olduğu konusunda bilgilendirilmesi,

8) Doğum sonrası dönem için bilgilendirme, bebek bakımı, emzirme eğitimleri,

9) Doğum öncesinde, doğum anında ve doğum sonrası dönemde yaşanabilecek duygularla ilgili bilgilendirme.

D) Doğum öncesi hazırlık eğitiminin faydaları nelerdir?

- Doğum öncesi hazırlık eğitiminin, doğum sırasında hissedilen ağrı algısını değiştirerek işe yaradığı düşünülmektedir. Başka bir deyişle, doğum eğitimi ağrıyı hafifletmek için merkezi sinir sistemine etki etmektedir. Buna, “merkezi sinir sistemi kontrolü ile ağrı yönetimi yöntemi” denir. Doğum yapmadan önce bilgi ve beceri edinmek beyninizdeki düşünceleri ve zihinsel süreçleri harekete geçirerek, daha az ağrı algılamanızı veya ağrınız sırasında daha az rahatsızlık hissetmenizi sağlamaktadır.

- Doğum eğitimi konusunda çok az sayıda randomize, kontrollü çalışma vardır. Birçok randomize kontrollü çalışmanın incelendiği ve 2007' de yayınlanan bir Cochrane Review incelemesine göre, doğum öncesi hazırlık eğitimlerinin veya ebeveynlik eğitimlerinin faydaları belirsizdir. Cochrane araştırmacıları, bu çalışmalardan herhangi bir sonuç çıkaramadılar çünkü çalışmalar birbirinden çok farklıydı ve hepsi farklı sağlık sonuçlarına bakmıştı. 2015’ te Brixval ve arkadaşlarının batı ülkelerinde yapılmış 17 farklı randomize kontrollü çalışmayı inceledikleri bir makalede, yine yazarlar doğum eğitiminin etkililiği hakkında herhangi bir sonuç çıkaramamışlardır. Bunun nedeni de doğum eğitimlerinin hepsinin birbirinden farklı olmasıdır. Sağlıklı kanıta dayalı çalışmalar yapılabilmesi için dünya çapındaki doğum öncesi hazırlık eğitimi kurumlarının takım çalışması yaparak ortak bir program uygulamaları faydalı olacaktır. Levett ve arkadaşlarının 2016 yılında yayınlanan randomize kontrollü çalışmanın sonuçları doğum eğitiminin faydalarını kanıtlaması açısından umut vericidir. Bu çalışmada, Avustralya' daki iki hastane birlikte çalışarak, 176 ilk gebeliği olan anneyi ya She Births tekniklerine dayalı iki günlük kapsamlı bir doğum sınıfına ya da tipik hastane doğum sınıfından oluşan standart bakıma sahip olmaları için rastgele atadı. Araştırmacıların birincil hedefi, her iki gruptaki epidural analjezi kullanım oranına bakmaktı. Tipik doğum sınıfını alan standart bakım grubundaki % 69 oranındaki gebeye kıyasla, She Births tekniklerine dayalı doğum kursu geçiren gebelerin yalnızca % 24' üne epidural analjezi uygulanması gerekmiştir. Müdahale grubu ayrıca önemli ölçüde daha düşük sentetik oksitosinle güçlendirme ve sezaryen oranına sahipti. Müdahale grubunda doğumun ikinci aşaması daha kısa sürdü, daha az perineal travma vakası oldu ve daha az yenidoğan yeniden canlandırılması gerekti. Bu çalışma; acupressure, görselleştirme, nefes alma, yoga ve masaj gibi ilaç dışı tamamlayıcı ve alternatif terapilere odaklanan doğum eğitiminin doğum sırasında daha az tıbbi müdahaleye ve yeni doğanlar için daha iyi sonuçlara yol açtığını göstermektedir.

- Doğum planı; doğumun nerede gerçekleşeceğinin seçimi, ağrı için ne yapılacağına karar verilmesi, müdahalelerden zorunlu bir sağlık durumu olmadıkça yapılması istenilmeyenlerin belirtilmesi, doğumdan sonra bebeğin hemen anne kucağına verilmesi gibi önemli konuları içerir. Kadınların doğum planı yapabilmesi için bu konular hakkında bilgi sahibi olması gerekir. Doğum öncesi hazırlık eğitimlerinin en önemli faydalarından biri de, kadınların doğumlarını daha bilinçli olarak planlamasına ve bunun sonucunda doğum sürecinden güzel bir deneyimle çıkmasına katkı sağlamaktır.

 

1. Gagnon AJ, Sandall J. Individual or group antenatal education for childbirth or parenthood, or both. Cochrane Database of Systematic Reviews 2007, Issue 3. Art. No.: CD002869. DOI: 10.1002/14651858.CD002869.pub2

2. Brixval, C. S., Axelsen, S. F., Lauemoller, S. G., et al. (2015). The effect of prenatal education in small classes on obstetric and psycho-social outcomes - a systematic review. System Reviews; 4:20.

3. Levett, K. M., Smith, C. A, Bensoussan, A., et al. (2016). Complementary therapies for labor and birth study: a randomized controlled trial of antenatal integrative medicine for pain management in labor. BMJ Open; 6: e010691.

4. https://evidencebasedbirth.com/childbirth-education-for-pain-relief-during-labor by Rebecca Dekker